مرجع تخصصی آموزش ابتدایی|اول|دوم|سوم|چهارم|پنجم|ششم|دبستان

آموزش فارسی اول ابتدایی با جزئیات کامل

0 ۱,۸۸۷

کتاب فارسی در سال اوّل شامل سه بخش است:
نگاره ها، نشانه های یک، نشانه های دو، ساختارانتخابی بر مبنای مراحل رشد زبان و توانایی یادگیری، طراحی شده امّا کتاب های دوّم به بعد ساختار موضوعی دارند.
گرچه ساختار زبانی این کتاب ها نیز در فارسی اوّل بر پایهٔ موضوع هایی نظیر (نهادها،بهداشت، اخلاق، دانش و دانشمندان، دین، ملی میهنی، طبیعت، هنر و ادب) شکل گرفته است،
اما این تقسیم بندی به صورت آشکار در ساختار کتاب به چشم نمی آید

بخش اوّل: نگاره ها آموزش فارسی اول ابتدایی 

این بخش در واقع جانشین لوحه ها در کتا ب های پیشین است. ده نگاره برای چهار هفته، پیش بینیشده است
که شامل ده موضوع است؛ خانواده، در راه مدرسه، حیاط مدرسه، کلاس، بوستان (پارک)،طبیعت و مزرعه، باغ وحش، مسجد، عیدنوروز.
هر نگاره عنوان و موضوع خاصی دارد که دربرگیرندهٔ مطالب آن نگاره است؛ مانند: به خانهٔما خوش آمدی یا بازی، بازی تماشا.
این عناوین به جای جمله های قالبی و خشک و بی روح برگزیده شده است.
رویکرد آموزش نگاره ها از کل به جزء است: ابتدا تصویر بزرگ نگاره با هدف تشویق دانش آموزان به سخن گفتن، خوب دیدن، تفکّر و خوب گوش دادن پیش روی آنهاست.
سپس تصاویر کوچک زیرنگاره همراه با نام هر تصویر عرضه می شود تا تصویر و نام آن، هردو در ذهن دانش آموز ثبت و ضبط شود.

نکتۀ مهم: ذکر نام هر تصویر تنها برای آشنایی با شکل کلی کلمه است نه یادگیریشکل نوشتاری آن، پس تأکید بر روی تصویر است نه واژه.

١ تصویر بزرگ آموزشی

الف) محتوا: اعضای یک خانواده
ب) هدف
آموزش مفاهیم متناسب با برنامهٔ درسی زبان فارسی و هم سو با برنامهٔ درسی ملی
پرورش و تقویت مهارت های زبانی یافتن واژهٔ مناسب برای تمرین بیشتر تا تقویت توانایی تشخیص شکل نوشتاری و آوایی
آشنایی با مفاهیم کلیدی سایر حوزه ها در یادگیری (علوم، ریاضی، هنر، دینی و قرآن، تربیت بدنی = رویکرد تلفیق)
توانایی کاربرد آموخته ها در متن زندگی
تقویت نگرش مثبت نسبت به زبان فارسی

٢ تصویرک ها

الف) محتوا: تعدادی تصویر بین ۴ تا ١٠ تصویر مرتبط با تصویر بزرگ آموزشی
ب) هدف
انطباق تصویرک و واژه ها
تقویت مهارت های شفاهی زبان (گوش دادن، سخن گفتن)
گسترش گنجینهٔ واژگانی با تکیه بر تصویرخوانی

آموزش فارسی اول ابتداییفعّالیّت ها و تجربه های یادگیری نگاره ها 

تعداد فعّالیّت های یادگیری با توجّه به توان درک و دریافت و میزان پیشرفت سوادآموزی از نگارهٔ یک تا ده، متفاوت است؛
و بر پایهٔ رعایت اصل حرکت از ساده به دشوار و نیز با توجّه به توانایی
ذهنی و زبانی کودکان، این فعّالیّت ها سازماندهی شده است؛
بنابراین در نگاره ها حدود دو تا شش فعّالیّتپیش بینی شده است.
فعّالیّت های یادگیری به گونه ای سامان یافته، در چند بخش ارائه می گردد.
هدف از این فعّالیّت ها یکسان کردن روش های آموزش است و معلّم می تواند آزادانه عمل کند.
این آزادی عمل به توانایی ها و ظرفیت های تک تک افراد کلاس بازمی گردد.
فعّالیّت های این بخش عبارت اند از:
ببین و بگو:
هدف از این فعّالیّت توجّه و تمرکز دان شآموز، جمل هسازی و بیان شفاهی تصویرها است. (تصویرخوانی)
معلّم می تواند علاوه بر آنکه دربارهٔ هر تصویر پرسش هایی طرح بکند ارتباط میان تصاویر را نیز موضوع پرسش و محلّ توجّه دانش آموز قرار دهد.
دانش آموز باید در یک جمله مقصود را بیان کند. این تمرین ها می تواند فرصتی برای یادگیری مشارکتی فراهم نماید.
اهداف
تقویت خوب دیدن
پرورش قوهٔ تمیز و تشخیص
تقویت توانایی خوب سخن گفتن
رشد توانایی تبدیل دیده ها به گفتار
گوش کن و بگو:
هدف از این فعّالیّت تقویت توجّه، تمرکز، واکنش نسبت به سؤال، درک
تصویری، جمله سازی، بیان شفاهی دیده ها و نکات دیگری است
ممکن است دانش آموزان به طورخاص به آنها توجّه داشته باشند.
سؤالات جنبهٔ الگویی دارند، معلّم در انتخاب این سؤالات یا سؤالات
مشابه آزاد است.
نکتهٔ اساسی آن است که در پاسخ ها به جنبه های خلّاق باید توجّه ویژه شود و از همهٔدانش آموزان پاسخ های یکسان خواسته نشود.
معلّم می تواند پس از دریافت پاسخ های فردی و جمعی به جمع بندی بپردازد.
اهداف
تقویت خوب گوش دادن
تقویت فرایندهای ذهنی
گسترش دامنهٔ واژگان
تقویت مهارت خوب سخن گفتن
گسترش مفاهیم اصلی
تعمیق مفاهیم اصلی

بگرد و پیدا کن:

دانش آموز در این تمرین با توجّه به صورت کلی کلمه که در حافظه دارد
و خواندن آن را به کمک تصویر فراگرفته است، آن را در تصویر بیابد.
ابتدا معلم می تواند با خواندنواژه ها از دانش آموزان بخواهد آنها را در تصویر نشان دهند، سپس در مراحل بعدی دانش آموزان خود تصویر واژه را بیابند.
اهداف
انطباق واژه های شنیداری با اجزای تصویر
تقویت مهارت های کلامی
تقویت واژه آموزی
گسترش و تعمیق مفاهیم کل اصلی

به دوستانت بگو:

در این نوع تمرین ها دانش آموزان با یکدیگر و معلّم ارتباط عاطفی برقرار
می کنند
و با توجّه به آنچه تاکنون فراگرفته اند دایرهٔ سخن گفتن را وسعت داده و به محیط اطراف ومسائل شخصی و خصوصی خود سوق می دهند.
در این تمرین که جنبهٔ خلّاقانه دارد و باز پاسخ است
دانش آموز می کوشد به کمک تخیّل یا تفکّر خویش مطالبی را در قالب بیان خاطره یا دیده ها و شنیده ها و اطّلاعات خود برزبان آورد.
اهداف
تقویت مهارت خوب گوش دادن
تقویت نگرش مثبت نسبت به زبان فارسی
تقویت مهارت گسترش مفهوم اصلی
تقویت مهارت خوب سخن گفتن
تقویت مهارت های ارتباطی
تقویت مهارت ایجاد نظم و ترتیب
بدین ترتیب تمامی دانش آموزان با فعّالیّت مشارکتی و گروه بندی، قادر به حرف زدن هستند.
برایمعلّم، این فرصت مناسبی است که بتواند اولاً در تمامی دانش آموزان اعتماد به نفس ایجاد کند
و ثانیاً دانش آموزان ک مرو و خجالتی را به صحنهٔ فعّالیّت های کلاسی بکشاند.
به علاوه از این طریق، ارتباط های صمیمی نیز بین دانش آموزان برقرار می شود.

آموزش فارسی اول ابتداییبازی و نمایش:

این دو بخش که به طور متناوب می آیند با هدف ایجاد فضای شاد و تفریحی،کشف استعدادهای نهفته و پرورش آنها،
آموزش غیر مستقیم مسائل و تقویت مهارت های زبانی آماده ساختن دانش آموز برای زندگی در بیرون از محیط کلاس، ابراز وجود دانش آموزان و پرورش تخیل طراحی شده اند.
اهداف
ایجاد فضایی لذّت بخش و شادی آفرین
تقویت مهارت های سخن گفتن و گوش دادن
شناخت استعدادهای کودکان و پرورش آن ها
ایجاد فرصت سالم برای ابراز توانایی های فردی
تقویت مهارت های حسی حرکتی
ایجاد فرصت برای بیان عواطف و احساسات
گسترش و تعمیق مفاهیم اصلی
ایجاد و تقویت مهارت ایفای نقش
با هم بخوانیم
اهداف
ایجاد فضای شاد و لذّت بخش
تقویت نگرش مثبت نسبت به سخن منظوم فارسی
تسلّط بر آهنگ و ریتم و وزن و قافیه در شعر
گسترش دامنه واژگان
پرورش استعدادهای متمایل به شعر
گسترش و تعمیق مفهوم اصلی (مثلاً در نگارهٔ ۱ موضوع خانواده)
در صفحات با هم بخوانیم شعرهایی انتخاب شده است که مکمل و همسو با محتوای آن نگاره است.
این اشعار جنبهٔ التذاذی دارد و خواندن آن به شکل گروهی، فضای شادی در کلاس ایجاد می کند.
این اشعار با خوانش معیار و همراه با آهنگ مناسب، به شکل لوح فشرده به نام کتاب گویا در اختیار معلّمان قرار می گیرد تا در کلاس استفاده کنند.
علاوه بر این معلّم می تواند با توجّه به شرایط کلاس و فرصتی که دارد، فعّالیّت های ویژ های را برای اشعار در نظر بگیرد.
مثلاً از دانش آموزان بخواهدبرخی از آنها را حفظ کنند. توضیح شعر به شیوهٔ متن درس اصلاً لازم نیست.

کتاب خوانی:

در کتابنامه های رشد فهرست ۵۲ کتاب آمده است.
معلّم از میان کتاب هایپیشنهادی یا هر کتاب دیگری که خود تشخیص می دهد یکی را برگزیده، در کلاس می خواند؛
آنگاه ازدانش آموزان می خواهد به سؤالات طرح شده در کتاب یا هر سؤال دیگری که خود لازم می داند پاسخدهند.
در طرح سؤالات مربوط به کتاب خوانی سعی شده است تمامی ابعاد محتوایی و ظاهری و دانشی در نظر گرفته شود.
این بخش با این هدف طراحی شده است که فرهنگ کتا بخوانی رشد کند و گسترشیابد؛
مهارت خواندن تقویت شود، کتابخانه های مدارس غنی گردد و آموزه ها تنها مختص به کتاب درسینباشد. یکی از ویژگی های متمایز این برنامه اختصاص ساعت کتاب خوانی در برنامهٔ زبان آموزی است؛
زیرا برنامه ریزان آموزشی و متخصصان آموزش زبان یکی از خلأهای نظام آموزشی کنونی را ضعف مهارت خواندن می دانند.
کتاب خوانی در تقویت سه مهارت دیگر نقش به سزایی دارد به گونه ای که
می توان گفت زیربنای ضعف مهارت های زبانی، در نادیده گرفتن مطالعه و کتاب خوانی و بی توجهی به آن است.
ضمناً می دانیم که این مهارت باید از کودکی نهادینه شود تا در آینده به یک عادت مثبت و مفیدبدل گردد.
انتخاب ۵۲ کتاب برای ۵۲ هفتهٔ سال است که معلّم از میان آنها تنها ۲۲ کتاب را متناسب با ۲۲ درس کتاب و موضوعات آن انتخاب می کند.

آموزش فارسی اول ابتدایی ساختار بخش ۲ نشانه های ۱ 

در این بخش ۳۰ نشانهٔ خطی فارسی طی ۱۵ درس و ۱۵ هفته آموزش داده می شود. هر درس شامل معرفی و شناخت دو یا سه نشانه است. جدول زمان بندی آموزش نشانه ها در مقدمهٔ کتاب آمده است.
هدف
شناخت و تشخیص نشانه های خطی(الفبا) و آوایی زبان فارسی
انطباق و همگون سازی صدا با نشانهٔ خطی زبان فارسی و توانایی ترکیب آنها
آموزش مهارت های شهروندی
آموزش و گسترش مهارت های شفاهی زبان فارسی
آموزش و گسترش مهارت های کتبی زبان فارسی
ایجاد نگرش مثبت نسبت به مهارت های شفاهی و کتبی
ایجاد نگرش مثبت نسبت به زبان فارسی به عنوان عامل پیوند پاره فرهنگ ها.
هر درس از این بخش شامل قسمت های زیر است:

قسمت نخست آموزش فارسی اول ابتدایی کتا: عنوان متن اصلی درس

١ تصویر بزرگ اصلی
٢ تصویرک ها
٣ متن نوشتاری
۴ تصویر درشت نشانه
۵ چینش نشانه ها

قسمت اول: تصویری کلی (تصویر بزرگ، تصویر عنوانی یا تصویر مادر)

که ضمن حفظ ارتباط با بخش نگاره ها و تقویت مهارت های شفاهی زبان، بر آموزش نشانه هایی خاص تأکید می ورزد.
محتوا تصویر بزرگی است که معمولاً تمامی عناصر لازم برای تدریس را دربردارد و در این کتاب درسطح تمام دروس توزیع شده است.
این عناصر عبارت اند از: شبکه آوایی، تصویری، معنایی؛
یعنی وقتی به واژه ای بر می خوریم، دست کم براساس سه زمینهٔ صدا، تصویر و معنا به یاد واژه های دیگریواژه های توت، تور، « توپ » می افتیم که با هم یک شبکهٔ واژه را تشکیل می دهند؛
مثلاً با شنیدن واژهٔتوس یا … به ذهنمان می آید که اشتراک آوایی/ ت دارند یا سوپ و رود به علت وجود واج های / و/ و/ پ/؛
اما دیدن توپ، هر شیئی کروی از حباب گرفته تا کرات آسمانی را به خاطرمان می آورد و باز هم شبکه ای از واژه ها به ذهن می آید.
گاهی نیز با شنیدن، دیدن یا حتی فکر کردن به توپ، شمار زیادی از
بازی هایی که محور اصلی آن ها توپ است به ذهن می آید؛
از قبیل: فوتبال، والیبال، تنیس روی میز،هندبال، واترپولو و…
هدف
پرورش خوب دیدن
فعال کردن ذهن
آموزش مجموعهٔ اهداف نگرشی
جلب توجه به مفهوم یا مفاهیم مورد نظر
تقویت مهارت های زبانی

قسمت دوم: در زیر هر تصویر سه تا شش تصویر(تصویرک یا تصویر کوچک)

از محتوای داخلی تصویر کلی به همراه واژه آن به خط خواندن(نسخ) آورده می شود.
این تصاویر که حاوی کلید واژه های درس هستند، از میان واژه هایی انتخاب می شود
که قبلاً دانش آموز در بخش نگاره ها با آنها آشنا شده و شکل خطی آنها را دیده و تلفظ آنها را شنیده است.
هر واژه ضمن ارتباط معنایی با دیگر واژه ها، یک یا دو حرف مشترک نیز دارند. مثلاً:
باد، باران، برف، سبز، سفید، سرخ، مدرسه، مدیر، پرچم
یک حرف از این کلید واژه ها با رنگ قرمز مشخص شده که تأکید اصلی درس، همان صداست.
صدا نه به شکل مجرد بلکه در قالب واژه آموزش داده می شود. تصویرک ها ساختار تعدادی تصویر کوچک است
که یا از متن تصویر پایه استخراج می شوند یا با تصویر پایه تناسب ظاهری و مفهومی دارند.
واژه ی مربوط به هر تصویرک با خط نسخ، خط خوانداری با رنگی کردن نشانهٔ مورد نظر در زیر آن نوشته شده است.
معمولاً این واژه و تصویر در نگاره ها تکرار شده است و واژهٔ اصلی کلیدی آن چندین بار آمده است
و دانش آموز بر اثر تکرار و تمرین، می تواند بدون کمک معلم آن را بخواند.
هدف
خواندن واژه به کمک تصویر
تشخیص و تفکیک واج و نشانه
نوشتن به معنای رمزگذاری و انطباق نشانه با صدا

قسمت سوم: پس از ارائه واژه ها و تمرین کافی برای آموزش هر حرف و اطمینان یافتن از آموزش،

متنی کوتاه و حتی الامکان آهنگین آمده که فقط برای خواندن است. یعنی دانش آموز نه ملزمبه یادگیری شکل املایی و نوشتاری آن است و نه از روی آن مشق می نویسد.
کلمات انتخابی الزاماً از حروف خوانده شده نیستند، زیرا روش خواندن، کلی یا پیکره نگر است.
دانش آموز با دو قرینهٔ شکل و تصویر، قادر خواهد بود خواندن را فرا گیرد.
یکی ازتمرین هایی که در گذشته مبنای آموزش خواندن و نوشتن بود بخش کردن وصداکشی است.
۱ ضمن تأیید این شیوه به عنوان یکی از مهارت های زبانی تسهیل کننده در آغاز زبان آموزی، بر این باوریم که ادامهٔ آن به شکل افراطی و مستمر روند آموزشی را کند می کند.
به ویژه اگر دریابیم کهدانش آموزان به حد قابل قبولی در تشخیص صدا و حرف مورد نظر پیشرفت کرده اند
ادامهٔ این روشبرای دانش آموزان دیرآموز یا آنان که ناتوانی یادگیری دارند و کسانی که از شنوایی و یا بینایی یا درککامل برخوردار نیستند، مناسب است.
متن نوشتاری و متناسب با موضوع هر درس پس از تصویرک ها آمده است که از تعدادی کلمه (به عنوان کل) یا جمله (به عنوان کل) که با آهنگی تقریباً موزون بیان شدهو صرفاً برای خواندن می باشد.
واژه ها یا جمله هایی را که دانش آموز از طریق تصویرخوانی، می شناسد
و می تواند با توجّه به تجربهٔ قبلی (آشنایی در نگاره ها) یا از طریق جا به جایی برخی از نشانه ها / واژه ها در زنجیرهٔ جانشینی بخواند.
هدف
ایجاد و تقویت مهارت خوب خواندن
ایجاد و تقویت مهارت خوب نوشتن

قسمت چهارم: حرف و صدای مورد آموزش و شکل های خطی آن به شکل درشت و خوانا درپایین صفحه به طور مستقل نوشته می شود.

تصویر درشت واج یا گونه های واج؛ به عنوان مثال اََ_
هدف
ایجاد توانایی تفکیک واج و حرف
توانایی تطبیق صدای نشانه با شکل خطی آن
قسمت پنجم: طرح انگشت اشاره است که حروف آموزش داده شده و در حال آموزش و حروفدرس آینده با سه رنگ متمایز در آن درج شده و تا پایان آموزش حروف و صداها ادامه می یابد.
انگشت اشارهبا این هدف ترسیم شده است که دانش آموز هر روز حرف آموخته شده را پیش چشم داشته باشد.
چینش نشانه ها: در این بخش نشانه ها با چهار رنگ چیده می شوند:
سیاه بیانگر نشانه های آموخته شده قرمز بیانگر نشانهٔ مورد آموزش
آبی بیانگر نشانهٔ درس بعدی رنگ سبز برای نشانه های استثنا به کار گرفته شده است.
هدف
تمرین دیداری (مشق نظری) واج های خوانده شده و شکل های متفاوت آن
آمادگی بصری برای واج خوانده نشده
 

فعّالیّت های یادگیری هر درس

اهداف فعّالیّت های این بخش تقریباً هماهنگ با هدف های ذکر شده در بخش نگاره است که دراین قسمت با تعمیق بیشتری تداوم می یابد:
ببین و بگو/ گوش کن و بگو / به دوستانت بگو / بگرد و پیدا کن / بازی و نمایش/کتاب خوانی / با هم بخوانیم

ساختار بخش ۳، نشانه های ۲

در این بخش، ۱۰ نشانهٔ باقی مانده که عمدتاً حروف عربی هستند و دارای شکل های مختلف ویک صوت واحد می باشند، آموزش داده می شود
اینها حروف و صداهایی هستند که درجهٔ دشواریبیشتری نسبت به بقیه دارند.
این ۱۰ نشانه طی ۷ هفته آموزش داده می شود. نشانه های این بخش
عبارت اند از: تشدید،  ص، ذ،  ع، ث ، ح ،  ض، ط، غ و ظ.

یادآوری

۱ هر درس از این بخش با یک متن ساده، روان و آموزشی آغاز می شود.
در این متن ها مشکلآموز شهای قبلی وجود ندارد، زیرا متن ها از حروف و صداهای خوانده شده، انتخاب می شوند.
بنابراین، دست معلّم در استفاده از این درس ها برای گفتن املا باز است.
در متن از کلید واژه هایی استفاده می شود که حاوی حرف یا صداهای مورد آموزش باشد.
تمرین های این بخش، همان است که در بخش اوّل با آنها آشنا شدیم.
در این تمرین ها علاوه برتعمیق آموزش های همان درس به تکرار و تمرین آموخته های درس های پیش هم توجّه می شود.
۲ یک درس از درس های این بخش به صورت آزاد در نظر گرفته شده است
« درس آزاد » .فرصتی است تا دانش آموز و معلّم در کنار هم، متناسب با ذوق و علایق و ملاحظات فرهنگ بومی زبان وادبیّات محلّی
و ضرورت هایی که احیاناً در دروس دیگر دیده نشده و یا معلم خود احساس نیاز می کند،درسی را طراحی کنند
. هدف از این درس مشارکت دانش آموز و معلّم، و ایجاد فرصت های ویژه برای خلّاقیت و اعتماد به نفس است.

روان خوانی آموزش فارسی اول ابتدایی 

روان خوانی، تمرین و پرسش و خودآزمایی و سایر فعّالیّت های یادگیری ندارد؛
زیرا هدف آن، خواندن و سریع خواندن به همراه درک و دریافت است.
در این بخش، سرعت انتقال مطلب از صفحهٔ کتاب بر صفحهٔ ذهن مطرح است
و به همین دلیل، جز متن درس، هیچ عنصر دیگری که احتمالاً ممکن است مزاحم درک و دریافت سریع تلقی شود در این بخش نیامده است.
سخن اخیر به معنای نفی اهمیت روان خوانی نیست،
بلکه این واقعیت را می رساند که روان خوانی به تنهایی نمی تواند جوابگوی انتظاراتی باشد که جامعه از نوآموز امروز و شهروند فردا دارد.
درست به این بار عظیم را بر دوش ۵۲ کتاب داستان گذاشته است و ده ها شعر « فارسی » همین دلیل است
که کتاب که به تناسب و تناوب در کلاس و خارج از کلاس خوانده می شود؛
بنابراین، بخش اخیر را بهتر استپنجره ای تلقی کنیم به فضای گستردهٔ آن همه کتاب، یا کلیدی برای گشودن در باغ رویایی خواندن؛
و از آن، در جهت ارتقای کیفی و کمی مهارت خواندن در کودکان بهره بگیریم.
 
 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.